toksyna botulinowa
Toksyna botulinowa to neurotoksyna produkowana przez Clostridium botulinum, występująca w siedmiu serotypach: A-G. BoNT-A jest najczęściej stosowanym serotypem w medycynie estetycznej. Działa poprzez blokowanie białka SNAP-25, co prowadzi do zahamowania uwalniania acetylocholiny i tym samym do rozluźnienia mięśni.
A jaśniej?!
Mięsień aby móc skurczyć się czyli wykonać ruch musi dostać impuls. Otrzymuje go za pomocą przekaźnika, który jest blokowany przez toksynę botulinową.
Toksyna jest lekiem zatwierdzonym przez FDA ( Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków) w 1989 roku. Dziś toksyna ma szerokie zastosowanie m.in. w neurologii ( leczenie dystonii, migren, spastyczność np. po udarze mózgu), okulistyce ( leczenia zeza, kurczu powiek), urologii ( leczenie nadreaktywności pęcherza moczowego) , gastroenterologii ( leczenie zaburzeń połykania), rehabilitacji i ortopedii, stomatologii oraz w MEDYCYNIE ESTETYCZNEJ.
Zastosowania botoksu w praktyce lekarza medycyny estetycznej
Toksyna w górnej części twarzy
- Lwia zmarszczka: Podanie toksyny w mięśnie odpowiedzialne za marszczenie skóry między brwiami, co prowadzi do ich osłabienia i wygładzenia zmarszczek.
- Zamarszczki poprzeczne czoła : iniekcje w odpowiednio wyznaczone punkty powoduje zmniejszenie aktywności mięśni czołowych a dzięki temu czoło będzie gładsze.
- Kurze łapki: Iniekcja w mięśnie wokół oczu, co ogranicza powstawanie zmarszczek podczas uśmiechu.
- Banny lines: zastosowanie toksyny w obszarze mięśnia nosowego zmniejszy widoczność zmarszczek na nosie. Mogą one się nasilić przy zastosowaniu neurotoksyny w miejscach opisanych wyżej.
Toksyna w dolnej części twarzy
- Bruksizm: Iniekcja w mięśnie żwaczy w celu zmniejszenia ich napięcia, co pomaga w redukcji zgrzytania zębami i bólu szczęki . U osób u których mieśnie żwaczy są przerośnięte, po około 2 miesiacach możemy zauważyć wyszczuplenie dolnego piętra twarzy.
- Uśmiech dziąsłowy: Podanie toksyny w mięsnie dźwigacze wargi górnej spowoduje zmniejszenie widoczności dziąseł podczas uśmiechu
- Opadające kąciki ust: Podanie toksyny w mięśnie ściągające kąciki ust w dół, spowoduje ich uniesienie i poprawę wyrazu twarzy.
- Platyzma, lifting Nefretete: Zrelaksowanie wstęg platyzmy czyli mięsnia szerokiego szyi spowoduje wygładzenie szyi oraz wyrówna linię żuchwy
- Lip lift :Zastosowanie toksyny w celu subtelnego zrelaksowanie mięśnia okrężnego ust spowoduje delikatne uniesienie górnej wargi
- Zmarszczki palacza: Podanie toksyny botulinowej w obszarze mięśnia okrężnego ust, zarówno nad, jak i pod czerwienią wargową spowoduje wygładzenie drobnych pionowych zmarszczek wokół ust
- Broda brukowana: iniekcja toksyny w mięsień bródkowy Zredukuje tzw. „skórka pomarańczowa” na brodzie oraz wizualne wysmukli kontur dolnej części twarzy.
Dolna część twarzy = większe ryzyko asymetrii, wymaga zaawansowanej oceny mimiki i tonusu mięśni.
Inne lokalizacje
- Nadpotliwość: Toksyna botulinowa poza wpływem na pracę mięśni ma również wpływ na hamowanie gruczołów potowych. Zastosowanie jej przy nadpotliwości danej okolicy ( pachy, dłonie, stopy, twarz) zredukuje skutecznie problem .
Co powinieneś wiedzieć o toksynie botulinowej ?
Po jakim czasie zobaczę efekt?
Efekty działania niektórych preparatów zauważysz już w drugiej dobie, innych po 4-5 dniach. Ostateczny efekt wszystkich preparatów widoczny jest po około 10-14 dniach, jest to osobniczo zmienne.
Na jak długo wystarcza botoks?
Efekty BoNT-A utrzymują się zazwyczaj od 3-4 ( większość preparatów) do 6 ( Relfydess, Alluzience) miesięcy, w zależności od preparatu i indywidualnej reakcji pacjenta
Kiedy mogę powtórzyć zabieg ?
Zabieg należy powtórzyć gdy ruchomość mieśni powróci, jednak nie wcześniej niż po 12 tygodniach .
Czy podanie toksyny boli?
Nieznaczny dyskomfort – odczuwalny jak ukłucie komara. Wrażenia mogą nieznacznie różnić się , zależnie od stosowanego preparatu.
Czy będę mieć nienaturalny wyraz twarzy?
Nie, jeśli zabieg jest wykonany prawidłowo. Efekt można dostosować do oczekiwań — od „soft” do pełnej blokady.
Asymetrie twarzy – czy warto je korygować toksyną?
Asymetrie, które można korygować za pomocą toksyny to takie które wynikają z aktywności mięśni m.in. wysokość brwi.
Co jeśli przestanę robić botoks – czy będzie gorzej?
Nie. Mimika wróci do stanu sprzed zabiegów, nie pogorszy się, a często zmarszczki i tak będą płytsze niż przed terapią.
Pamiętaj jednak, że toksyna nie rewitalizuje skóry! Jeśli zabieg z użyciem botoksu to jedyne co robisz, po kilku latach efekt może różnić się od tego pierwszego, związane jest to z naturalnym procesem wiotczenia tkanek.
Czy toksyna botulinowa profilaktycznie?
Coraz więcej badań potwierdza, że wcześnie podana toksyna może opóźniać powstawanie zmarszczek statycznych.
Czy mięśnie nie poddane zabiegowi z użyciem toksyny botulinowej mogą działać inaczej?
Tak, to efekt kompensacji – często niepożądany. Zablokowanie np. mięśni czołowych powoduje kompensacyjnie wzmożoną aktywność mięśni biorących udział w marszczeniu brwi. Lekarz uwzględni to w procesie terapeutycznym.
Czy toksyna u wszystkich działa tak samo?
Mechanizm działania jest taki sam ale czas w którym efekt się utrzymuje może być zmienny.
U sportowców i osób z dużym napięciem mimicznym toksyna botulinowa może wykazywać krótszy czas działania ze względu na dużą masę mięśniową oraz szybsza regeneracje synaps. U tych osób należy stosować preparat częściej (w ramach odstępu ChPL) .
Czy po toksynie może opaść powieka?
Tak, ale rzadko — <1%. Wynika z podania zbyt blisko mięśnia dźwigacza powieki. Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 2–4 tygodni.
Czy po toksynie mogą opaść brwi?
Może się tak zdarzyć przy nieprawidłowy podaniu lub kwalifikacji pacjentka tj u osób z niskim ustawieniem brwi oraz znaczna wiotkością skóry.
Czy mogę się uczulić?
Ekstremalnie rzadko. Najczęstsze reakcje to łagodny obrzęk lub siniak w miejscu iniekcji.
Czy można „odwrócić” działanie toksyny?
Nie ma „antidotum” na BoNT-A !
Organizm tworzy nowe zakończenia nerwowe, co może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, aktywność mięśni powraca po tym czasie.
Czy botoks to trucizna, przecież to jad kiełbasiany?
Tak, to ta sama toksyna, ale w mikroskopijnych, oczyszczonych dawkach terapeutycznych, stosowanych od ponad 30 lat i zatwierdzonych przez FDA/EMA.
Dawka używana w estetyce to około 1/100 000 dawki toksycznej.
Czy toksyna krąży po całym ciele?
Nie. Toksyna działa lokalnie, nie przedostaje się do układu krążenia w dawkach estetycznych.
Ulega degradacji biologicznej po kilku dniach.
Co się dzieję z toksyną w organizmie, gdy zablokuje połączenie nerwowo-mięśniowe?
Toksyna nie „krąży” ani nie kumuluje się trwale w organizmie, działa lokalnie i tymczasowo. Jej aktywna forma ulega degradacji w komórce nerwowej, organizm usuwa resztki białka toksyny poprzez naturalne mechanizmy metaboliczne (lizosomy, proteazy).
Toksyna a inne zabiegi — kiedy mogę wykonać ?
Najpierw zaleca się zabiegi z użyciem toksyny botulinowej, kolejno po min 2 tyg zabiegi wysokoenergetyczne ( laresy, RF, hifu), nici. Czas działania może się nieznacznie skrócić ale efekt wygładzenia zmarszczek będzie bardziej zadawalający. Wypełnienie, stymulatory czy mezoterapia jeśli są stosowane w innych obszarach można wykonać na tym samy zabiegu.
Certyfikaty
Dostępne w Polsce preparaty, posiadające CE
Wszystkie preparaty Toksyny botulinowej można powtarzać nie częściej niż po 12 tyg/3 miesiącach.
Wymienione wyżej preparaty różnią się zarówno początkiem jak i czasem działania, immunogennością jak i formą leku.
| Preparat (Rodzaj toksyny) | Białka kompleksujące | Początek działania | Czas działania | Immunogenność | Forma preparatu |
| Botox / Vistabel (OnabotulinumtoxinA) | Tak | 2–3 dni | 3–4 miesiące | Niska | Liofilizat |
| Azzalure (AbobotulinumtoxinA) | Tak | 2–3 dni | 3–4 miesiące | Niska–umiarkowana | Liofilizat |
| Alluzience (AbobotulinumtoxinA RTU) | Tak | 2–3 dni | 4–6 miesięcy | Niska–umiarkowana | Gotowy roztwór |
| Relfydess (RelabotulinumtoxinA) | Brak (czysta toksyna) | <24 h | do 6 miesięcy | Bardzo niska (nowość) | Gotowy roztwór |
| Xeomin / Bocouture (IncobotulinumtoxinA) | Brak (czysta toksyna) | 3–4 dni | 3–4 miesiące | Najniższa | Liofilizat |
| Nuceiva (PrabotulinumtoxinA) | Tak | 2–3 dni | 3–4 miesiące | Niska | Liofilizat |
| Letybo (LetibotulinumtoxinA) | Tak | 2–3 dni | 3–5 miesięcy | Niska | Liofilizat |
* czysta neurotoksyna, bez białek kompleksujących wykazuje mniejszą immunogenność oraz większa stabilność.
* te zawierające białka kompleksujące – mogą potencjalnie wywoływać reakcje immunologiczne, choć rzadko.
możliwe działania niepożądane
Toksyna botulinowa jest lekiem, i jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. W tabel przedstawiam te, które uwzględnione są w CHPL ( Charakterystyce Produktu Leczniczego).
| Częstość występowania | Działania niepożądane | Występujące przy preparatach |
| Częste | – Ból głowy | Wszystkie preparaty |
| – Opadanie powieki (ptoza) | Wszystkie preparaty | |
| – Reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, obrzęk, zaczerwienienie, siniak) | Wszystkie preparaty | |
| – Suchość w ustach | Xeomin® / Bocouture® | |
| – Objawy infekcji górnych dróg oddechowych | Dysport® / Azzalure® / Alluzience® | |
| – Ból twarzy | Botox® / Vistabel® | |
| Rzadkie | – Reakcje alergiczne (pokrzywka, świąd) | Wszystkie preparaty |
| – Osłabienie mięśni w miejscu odległym od wstrzyknięcia | Botox®, Dysport®, Xeomin®, Nuceiva®, Letybo®, Relfydess™ | |
| – Trudności w połykaniu, mówieniu lub oddychaniu (dysfagia, dysfonia, duszność) | Wszystkie preparaty | |
| – Zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, zamazane widzenie) | Botox® / Vistabel®, Dysport® / Azzalure® / Alluzience® | |
| Bardzo rzadkie | – Rozprzestrzenienie toksyny poza miejsce wstrzyknięcia, objawy ogólnoustrojowe | Botox® / Vistabel® |
| Inne zgłaszane działania | – Objawy grypopodobne (gorączka, zmęczenie) | Botox® / Vistabel®, Dysport® / Azzalure® |
wskazania
Leki mogą być stosowane zgodnie ze wskazaniami rejestracyjnymi (tzw. on-label).
Lekarz natomiast opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i doświadczeniu klinicznym, może zastosować lek poza wskazaniami rejestracyjnymi (tzw. off-label use), o ile jest to uzasadnione dobrem pacjenta, poparte dowodami naukowymi i pacjent został o tym poinformowany oraz wyraził świadomą zgodę.
Wskazania on-label w Polsce
| Preparat | Glabella (między brwiami) | Kąt zewnętrzny oka (kurze łapki) | Zmarszczki poziome czoła |
| Botox / Vistabel | ✅ Tak | ✅ Tak | ✅ Tak |
| Azzalure | ✅ Tak | ✅ Tak | ✅ Tak |
| Alluzience | ✅ Tak | ✅ Tak | ✅ Tak |
| Bocouture | ✅ Tak | ✅ Tak | ✅ Tak |
| Relfydess | ✅ Tak | ✅ Tak | ❌ Nie |
| Nuceiva | ✅ Tak | ❌ Nie | ❌ Nie |
| Letybo | ✅ Tak | ❌ Nie | ❌ Nie |
mity o botoksie
zakaz schylania się o leżenia przez 4 h – pozycja ciała nie ma wpływu na migracje toksyny
unikanie ruchów mimicznych- marszcząc okolicę poddaną zabiegowi, szybciej zobaczysz efektu zabiegu
CIEKAWOSTKI
Blokada SNAP-25 jest nieodwracalna enzymatycznie, ale organizm regeneruje nowe zakończenia nerwowe — to dlatego efekt działania jest przejściowy, a nie trwały.
BoNT-A może rozpocząć cięcie SNAP-25 w ciągu zaledwie 12–15 minut od wniknięcia do zakończenia nerwowego.
To oznacza, że:
enzymatyczna aktywność toksyny zaczyna się niemal natychmiast po endocytozie,
ale efekt kliniczny opóźniony jest o 1–3 dni, ponieważ:
- musi dojść do wyczerpania wcześniej zmagazynowanej acetylocholiny,
- efekt zależy od wrażliwości danego mięśnia i jego masy,
- pacjenci mogą zauważyć różny czas reakcji zależnie od stanu tkanek, metabolizmu, itp.
*Pirazzini M. et al., “Time-Resolved Imaging of SNAP-25 Cleavage by Botulinum Neurotoxin A Reveals Ultra-Fast Activity”, Toxins, 2023
Suplementacja magnezu, cynku
Nie ma dotychczas bezpośrednich badań klinicznych oceniających wpływ suplementacji magnezu czy cynku na skuteczność toksyny botulinowej typu A (BoNT-A).
Jednakże istnieją pewne dane sugerujące potencjalne interakcje między tymi substancjami.
- MAGNEZ: Badania in vitro: W eksperymentach na izolowanych preparatach nerwowo-mięśniowych szczurów stwierdzono, że obecność jonów magnezu może wpływać na działanie toksyny botulinowej, potencjalnie modulując jej efekt.
- CYNK: W badaniu klinicznym wykazano, że jego suplementacja może zwiększać skuteczność i czas działania toksyny botulinowej u pacjentów leczonych z powodu zmarszczek mimicznych oraz innych wskazań.
Dane sugerują możliwość wpływu niektórych suplementów mineralnych na działanie BoNT-A, potrzebne są jednak dalsze badania kliniczne.
Czy poza toksyną botulinową typu A, sa dostępne inne rodzaje toksyn?
TAK- Typ B (BoNT-B)
BoNT-B działa poprzez blokowanie białka synaptobrewiny, również hamując uwalnianie acetylocholiny. Jest stosowany głównie u pacjentów, którzy wykazują oporność na BoNT-A.
Polsce jedyny dostępny preparat to NeuroBloc (znany również jako Myobloc). Jest on zarejestrowany jedynie do leczenia dystonii szyjnej u dorosłych pacjentów. W estetyce nie stosowany choć możliwy do zastosowania off-lable.